لجستیک معکوس / تدارکات معکوس

لجستیک معکوس چیست؟

در یک فرایند عادی، مقصد نهایی یک محصول، مصرف کنندگان یا توزیع کنندگان نهایی آن هستند. اما هر زمان که فرایندی پس از فروش محصول وجود داشته باشد، به عنوان لجستیک معکوس شناخته می شود. به عنوان مثال، اگر محصولی معیوب باشد، برای آزمایش، تعمیر، برچیدن، بازیافت یا دفع مناسب محصول، کالا مجددا به تولید کننده ارسال می گردد.

مفهوم و معنای دقیق تدارکات معکوس

معنای کلمه لجستیک به اجرای عملیات چند وجهی اشاره دارد که از فرآیندهای مختلفی از قبیل تولید، کاربری مواد، پوشش کالا، موجودی، حمل و نقل و انبارداری تشکیل می گردد. هدف اصلی تدارکات، جریان کالا از محل مبدا یا تولید تا نقطه مصرف برای تحقق الزامات مصرف کنندگان و همچنین شرکت ها است. تدارکات معکوس شامل کلیه فعالیت هایی است که در لجستیک وجود دارد، اما در این سیستم، تمام فعالیت های ذکر گردید در جهت عکس انجام می پذیرد.

بنابراین می توان گفت که این فرآیند یک روش کاملا مقرون به صرفه در برنامه ریزی، پیاده سازی و مدیریت جریان کالا یا مواد از نقطه مصرف تا نقطه مبدأ برای بازیافت یا دور ریختن صحیح آن ها تلقی می شود.

گاهی اوقات برای بازیافت مواد پوشش کالا و استفاده مجدد از ظروف مخصوص محصول نیز به تدارکات معکوس مراجعه می گردد، اما وسعت این فرایند بسیار بیشتر از این تعریف است. بعضی اوقات کالاهایی که از طریق فرآیند بازیافت به دست می آیند، برای عرضه مجدد در بازار، از نو طراحی و تولید می گردند.

پیشینه و تاریخچه

این مفهوم از قرن ها پیش به عنوان پدیده ای مانند بازیافت بطری های آب، بازیافت زباله و ضایعات فلزی بخشی از مشاغل بود اما رویکرد تجاری که در این زمینه به تدارکات معکوس توجه بیشتری نشان داد، کاملا جدید است. اصطلاح مربوطه نخستین بار توسط جیمز آر. استوک در مقاله ای ابداع گردید.

در دو دهه گذشته، این موضوع به عنوان یک بخش تحقیقی و عملی به یک رکن جدایی ناپذیر از مشاغل تبدیل گردید. شرکت ها همواره به دنبال روش های خلاقانه ای برای مدیریت این فرایند هستند زیرا این یک سیستم گران قیمت و دردسرساز محسوب می شود.

این پدیده با ظهور تجارت الکترونیک به یک فعالیت عملیاتی مهم و همچنین یک چالش بزرگ تبدیل گشت. در مشاغل تجارت الکترونیکی، فروشنده در صورت عدم رضایت از خرید محصول، سیاست بازگشت کالا را نیز در نظر می گیرد. درصد کالاهای برگشتی در صنایع خاص می تواند بیش از 50٪ باشد. یک سیستم صحیح و برنامه ریزی گردید نه تنها موجب صرفه جویی در پول شما خواهد شد بلکه به شما در ایجاد روابط وفادار با مشتریان و حفظ آن ها برای مدت طولانی کمک شایانی خواهد کرد.

نمونه هایی از موفقیت در لجستیک معکوس

بگذارید با چند نمونه از شرکت هایی که فرآیند لجستیک معکوس را با موفقیت انجام دادند و همچنین از آن سود کسب نمودند، بیشتر آشنا شویم.

برند H&M

این برند لباس از مفهوم تدارکات معکوس به روشی خلاقانه استفاده کرد. آن ها لباس های قدیمی نه تنها از برند خود بلکه هر مارک دیگری را از مشتریان می پذیرند. آن ها از لباس های مصرف گردید برای ایجاد خط لباس بازیافت گردید خود بهره می برند. ایده اصلی این است که افراد نه تنها از طریق خرید، بلکه از طریق تحویل لباس های قدیمی خود ارتباطی مستمر با این برند برقرار کنند.

برند اپل (Apple)

اپل یکی از شرکت های موفقی است که با مهارت بالا از این فرآیند استفاده می کند. اپل این استراتژی را برای ایجاد فرایند سازگار با محیط زیست و همچنین به دست آوردن وفاداری مشتریان خود پیاده سازی کرد. اپل به مشتریان اجازه می دهد تا هنگامی که قصد ارتقا محصولات خود را دارند، دستگاه قدیمی خود را تحویل دهند. آن ها تلفن های قدیمی را دریافت می کنند و با ارائه تلفن جدید تخفیف ویژه ای برای مشتری در نظر می گیرند. قطعات دستگاه های قدیمی با دقت در کارخانه های اپل جدا می گردند و در تولید تلفن های جدید کاربرد می یابند.

برند آمازون (Amazon)

آمازون یکی از بزرگترین پلتفرم های تجارت الکترونیک در جهان است. در ابتدا، جلب اعتماد مشتریان برای وب سایت های فروش آنلاین بسیار دشوار بود. بنابراین، آمازون صرفا در شرایطی که مشتریان دلیل واقعی برای بازگشت محصولات داشتند، کالا را پس می گرفت. امروزه آمازون روند تدارکات معکوس خود را از طریق فروشندگان شخص ثالث و منابع واسطه مانند فدکس (FedEx) انجام می دهد. در این روش، آن ها اعتماد مشتریان خود را جلب می کنند و اطمینان حاصل می نمایند که کالاها با کیفیت مطلوب به چرخه باز می گردند.

برند UPS

مثال دیگری از موفقیت در این سیستم، شرکت UPS است. آن ها از مصرف کنندگان خود می خواهند که برای کاهش تأثیرات مخرب بر محیط زیست، از جعبه های مخصوص برای ارسال مجدد محصولات استفاده کنند. علاوه بر این، آن ها یک سرویس بازیافت فعال را هدایت می کنند که کالاهای بدون مصرف را جمع آوری می کند و آن ها را بازیافت می نماید یا به درستی معدوم می سازد.

برند Dasani

شرکت Dasani نیز یک نمونه عالی است زیرا آن ها روش های مختلفی را برای جمع آوری و بازیافت محصولات به دست آمده از مصرف کنندگان پیاده کردند. علاوه بر این، آن ها سطل های مخصوص بطری های خود را در پردیس های مدارس در سراسر ایالات متحده نصب نمودند. مصرف کنندگان بطری های خود را در آنجا می اندازند و شرکت می تواند آن ها را دوباره بازیافت کند. به این ترتیب، آن ها نه تنها هزینه های سربار را کاهش می دهند، بلکه در به حداقل رساندن تأثیرات منفی بر محیط زیست گام بلندی بر می دارند.

سوالات متداول (FAQ)

منابع و مآخذ