فرهنگ توده و فرهنگ نخبه

نویسنده: انتشار: به‌روزرسانی:
رفتار مصرف کننده فرهنگ توده و فرهنگ نخبه

فرهنگ توده و فرهنگ نخبه

 تأکید بر فرهنگ نخبگان و اهمیت به ادبیاتی که توسط بزرگان جامعه تولید می شد ، شیوه و جهت گیری خاصی به مطالعات فرهنگی داد. و در این زمان بود که روشنفکران انگلستان به دفاع از طبقه اجتماعی پرداختند. به نظر آنها پیش از هر چیز ، ماهیت و ساختار اجتماعی است که فرهنگ را شکل می دهد و طبقه نیز در این ساختار مهم است. افرادی همچون ویلیامز وقتی از فرهنگ بحث می کردند  از مفاهیم کلیدی همچون مردم سالاری و طبقه بهره می گرفتند . ترنر معتقد بود اگر در گذشته مفهوم فرهنگ معطوف به مفهوم فرهنگ با تمدن و قرار دادن فرهنگ متعالی در مقابل فرهنگ توده بوده ، آنچه لوئیس تحت عنوان لویسیسم پایه گذار آن بوده و در آن دفاع از فرهنگ نخبگان می پردازد… اکنون فرهنگ امری مستقل شده و توجه به جدایی فرهنگ از سیاست و اقتصاد مطرح است و به منظور توجه به فرهنگ ، فرهنگ توده و فرهنگ عامه اهمیت پیدا کرده است.

در ابتدا گروه مستقلی در جامعه انگلستان تشکیل شد که به هنرهای دیدنی مانند معماری ، گرافیک و هنر موسیقی پاپ علاقمند بودند. این قشر بیشتر از قشر دانشگاهی بوده تا توده مردم. از آن پس ، سنت خاصی در مقابل توسعه نظام صنعتی و نظام رسانه ای در صورت های متعدد آن شکل گرفت و عده ای را به دفاع از آن واداشت. معنی جدیدی که از فرهنگ و تمدن تولید شده بود . در کار های حلقه ای و جمعی مجله انتقادی ادبی انگلستان به نام « سکروتنی » با مدیریت اف . آر . لوئیس و همسرش کیو . دی لوئیس ، دنیس ، تامپسون وال و سی . نایس انجام گرفت.

به تدریج نقد ادبی و نقد فرهنگ عامه بر اساس نقد فرهنگ شکل گرفت. دوگانگی در متن تحلیل های فرهنگی موجب شد جامعه و فرهنگ به دو قطب متضاد تقسیم شوند. نخستین قطب آن متعلق به دارندگان فرهنگ و دومین آن به بی فرهنگی متعلق بود. بحث از فرهنگ دار ها و بی فرهنگ ها بحثی بود که تحلیل فرهنگی می طلبید ، در عین حال که آنها را مقابل یکدیگر قرار می داد. صاحبان فرهنگ ، همان نخبگان جامعه اند که از دانش و مهارت های خاص و حرفه ای آن برخوردارند. طبقه بالاتر از نظر فرهنگی آگاه ترند که سابقه آنها نیز معلوم است. در حالی که بی فرهنگ ها به مردم کوچه و بازاری اطلاق می شد که غیر آگاهانه از موسیقی ، پوشاک ، برنامه های تلویزیونی ، وسایل حمل و نقل و جز این استفاده می کردند.

با یک نگاه انتقادی به تفسیر مطرح شده از سوی الیوت از فرهنگ توده ها ، به این امر رهنمون می شویم که به عنوان بی فرهنگی که الیوت برای فرهنگ توده ها مطرح کرده کاملاً اشتباه به نظر می رسد ، زیرا خود شکلی از فرهنگ است. در واقع واژه ای با عنوان بی فرهنگ وجود ندارد و هیچ جامعه و حتی قشر و طبقه اجتماعی ای بدون وجود فرهنگ توده ای امکان ادامه حیات نداشته است ؛ حال با فرهنگ قوی یا ضعیف. تشخیص این تفاوت در قوت و ضعف فرهنگی تنها در صلاحیت روشنفکران همان جوامع است ؛ روشنفکرانی که نگاه ایدئولوژیک به مسائل اجتماعی نداشته و نسبی گرایی و کل گرایی فرهنگی ، اساس و چشم انداز نگرش آنها به این مقوله اجتماعی است.

ریموند ویلیامز به دوگانه گرایی فرهنگی ( تقابل فرهنگ نخبه و فرهنگ توده ) اعتراض کرد. این دوگانگی از جانب مکتب فرانکفورت که به نفی فرهنگ توده و دفاع از فرهنگ نخبه می پرداخت ، ارائه شده بود. استریانی نیز در نقد این توده و توضیح عقاید و ایده های کاذب آنها به وسوسه ی داشتن سلیقه و انتخاب مصرف کننده اشاره می کند و می گوید : در رسانه توده یا جمعی مهم اند که تولیدات فرهنگ توده ای را مصرف می کنند. این پیام گیران ، توده ای از مصرف کنندگان منفعل قلمداد می شوند که در مقابل نفوذ مؤثر رسانه های جمعی آسیب پذیرند و به زودی به وسوسه خریداران کالاهایی تسلیم می شوند. این گروه ، فرهنگ توده ای تولید می کنند و لذت کاذب مصرف جمعی اراده شان را سست کرده و آنها را در معرض استثمار تجاری قرار می دهند. در اینجا استریناتی دوباره یادآور می شود که این لوئیس بود که به عنوان یک منتقد ادبی – اجتماعی به انتقاد از جامعه توده ای و فرهنگ توده ای پرداخته. ویلیامز در کتاب فرهنگ و جامعه مدعی است فرهنگ مدرن هر جامعه آن قدر پیچیده است که فرد و گروه خاصی نمی توانند همه آن را درک کند ؛ به عبارت دیگر ، فرهنگ جزء به جزء شده و بخشی از آن معلوم و بخش هایی از آن نامعلوم است. این تعبیر از فرهنگ در دوره جدید ، تکثرگرایی فرهنگی خوانده شده است. فرهنگ در این مفهوم جریانی است که در تعامل با دیگر عناصر اجتماعی دچار تغییر شده و عامل تغییر نیز است.

از نظر ویلیامز ، فرهنگ امری پویا و متحول است که سه نیرو بر آن اثر می گذارند :

  1. نیروی مسلط که از طریق تحکیم ارزش های طبقاتی گروه های مسلط اعمال می شود و این یادآور همان مفهوم سلطه فرهنگی نظریه های مارکسیستی است که در نهایت موجب تغییر فرهنگ می شود ؛ همان تعبیر از فرهنگ رایج جامعه که مارکس آن را این گونه توصیف می کند : فرهنگ هر جامعه ای فرهنگ طبقه حاکم آن جامعه است.
  2. نیروهایی که در فرهنگ از نظر تاریخی باقی مانده اند . منظور همان صورت های فرهنگی و ارزشی باقی مانده از گذشته است.
  3. نیروهایی که هر آن در متن عمل پیدا می شوند یعنی معانی ، ارزش ها ، اعمال ، اهمیت های فرهنگی و تجربه های جدید ، متن فرهنگی را شکل می دهند. ویلیامز بر آن نظام معنایی که در اثر کنش کنشگران در صحنه تولید می شود و از نظر او موجب تحول و تغییر فرهنگی می شود ، تأکید بسیار دارد . [ ویژگی های فرهنگ ]

لوفور نیز از مصرف به عنوان شیوه ای از تولید یاد کرده است. وی در این باره می گوید : مصرف کننده موجودی منفعل در نظام سرمایه داری است که تابع علایق و منافع تولید کننده است ، در حالی که به نظر او مصرف کننده در جهان مدرن به سراغ علایق و منافع خود رفته و اتفاقاً از این طریق ، نظام تولید را تحت تأثیر قرار می دهد. کاریتو مدعی است عمل هر روزه زندگی ، بستر این نوع دخل و تصرف مصرف کننده را در مسیر تولید فراهم می کند و مصرف کننده به مقاومت و تضاد با تولید کننده می پردازد. او سعی کرد تا مفهوم فرهنگ عمومی را همچون مجموعه ای از ( هنر های ساختنی ) تعبیر کند.

پی یر بوردیو در تحلیل های خود درباره تفاوت های فرهنگی ، گروه های اجتماعی را چه در جوامعی که سنتی خوانده می شوند ، مانند جامعه قبیله ای و جهان سوم و چه در جوامع صنعتی در برابر یکدیگر قرار می دهد. وی همچنین در این تحلیل ها از مفهوم انسان شناختی فرهنگ به ندرت استفاده می کند. در نوشته های او ، واژه « فرهنگ » معمولاً در معنایی محدود تر و قدیمی تر به کار می رود که به « آثار فرهنگی » باز می گردد ؛ یعنی به تولیداتی نمادین که از نظر اجتماعی با ارزش هستند و به قلمرو هنر ها و ادبیات مربوط نمی شوند. اگر بوردیو به عنوان یکی از مهم ترین چهره های جامعه شناسی فرهنگ ( که به معنای محدود واژه توجه دارد ) شناخته شده است ، بدان سبب است که به روشن ساختن ساز و کارهای اجتماعی که اساس آفرینش هنری اند و ساز و کارهایی که شیوه های مختلف مصرف فرهنگ ( در معنای محدود ) را متناسب با گروه های اجتماعی نشان می دهند ، علاقه نشان داده است. بنابر تحلیل های او ، عادات فرهنگی ارتباط تنگاتنگی با مرتبه بندی اجتماعی دارند.

استریناتی ، فرهنگ توده ای را متشکل از افراد پراکنده ای می داند که هیچ رابطه منسجم و معناداری با هم نداشتند. روابط آنها در عین حال نمی دانند که کدام روش خوب و کدام بد است ، چون توده ، سلیقه و قوه ی تمییز دادن ندارد و طبقه ممتاز جامعه است که نهاد های قدرت را کنترل می کند . از نظر استریناتی نمی توان مرز خاصی میان فرهنگ عامه و توده قائل شد و هر دو ساخته و در کنترل جامعه اند.

گولد فرهنگ توده ای را این گونه تعریف می کند : مفهوم اصلی این است که توده ها « فرهنگی » را مصرف می کنند ( یا از آن بهره مندند ) که به طور قابل توجهی با فرهنگی که خواه اکنون و خواه در گذشته در دسترس عناصر نخبه ساختار اجتماعی فرار داشته ، فرق دارد. چنین تفاوت هایی هم در محتوا و هم در کیفیت وجود دارد. موضوعات فرهنگی « توده ای » از طریق « رسانه های ارتباط همگانی » جدید انتقال و اشاعه می یابند و رسانه ها از چندین جهت ، از « بازارپذیری» خود و وسعت « بازاریابی » که از آن برخوردارند ، تأثیر می پذیرند. [ فرهنگ عامه مثال هایی از فرهنگ عامه ]

فرهنگ عامه یا فرهنگ مردمی

فرهنگ عامه یا فرهنگ مردمی اصطلاحی است که در نقدر فرهنگ نخبه گرایانه ی لوئیس و دیدگاه فرانکفورتی اهمیت یافت. اینکه رابطه میان فرهنگ عامه یا مردمی با فرهنگ مسلط و فرهنگ نخبه چیست ، از اصلی ترین دغدغه ها در این زمینه است. عده ای به مخالفت با فرهنگ عامه و به دفاع از فرهنگ نخبه و فرهنگ مسلط پرداخته و عده ای دیگر در دفاع از فرهنگ عامه به نفی فرهنگ مسلط و نخبه پرداخته اند.

کوش در دفاع از طبقه مسلط در جامعه و نقد فرهنگ توده ای می نویسد : تنها فرهنگی که می تواند مشروع شناخته شود ، همان فرهنگ مرکز یا فرهنگ مرجع است ، فرهنگ های مردمی ، فرهنگ هایی حاشیه ای اند. این فرهنگ ها اقتباس یا رونوشتی نامطلوب از فرهنگ مشروع اند و تنها از طریق نوعی فرایند تحلیل رفتن ، از فرهنگ مرجع متمایز می شوند. این فرهنگ ها چیزی جز تعبیر از خود بیگانگی اجتماع طبقات مردمی نیستند که از هر گونه خودمختاری بی بهره اند ، بنابراین ، تفاوت هایی که در این چشم انداز ، فرهنگ های عامیانه را در برابر فرهنگ مرجع قرار می دهد ، به عنوان نارسایی ها ، بدشکلی ها و بد فهمی ها تحلیل می شوند ، به بیانی دیگر ، تنها فرهنگ « حقیقی » فرهنگ نخبگان اجتماعی است. فرهنگ های مردمی ، تنها تولیدات فرعی و نا تمام این فرهنگ هستند.

میشل دوسرتو ضمن با اهمیت شناختن فرهنگ توده ، به عناصر ساختاری فرهنگ ، توجه کرده است. وی ضمن توضیح کامل تر این عقیده ، فرهنگ مردمی را « فرهنگ عادی » و « مردم عادی » تعریف می کند ، فرهنگی که به صورت روزمرگی و در فعالیت های پیش پا افتاده ساخته می شود و هر روز صورت تازه ای به خود می گیرد. به نظر او ، خلاقیت مردمی از میان نرفته ، ولی الزاماً در همان جایی نیست که مردم آن را جست و جو می کنند ؛ یعنی در تولیدات و محصولات به آسانی قابل شناسایی نیستند. این خلاقیت اشکالات متعدد و پراکنده ای دارد ، دوسرتو با توجه به اهمیت مصرف در گسترده ترین معنای آن ، فرهنگ مردمی را نوعی ( فرهنگ مصرف ) تعریف می کند. از نظر او ، شناسایی فرهنگ مصرف دشوار است. چه ، ویژگی آن نیرنگ و پنهان کاری است. [ پست مدرنیسم ]

اجزاء فرهنگ عامه

فرهنگ عامه از دو اصطلاح « فرهنگ » و « عامه » تشکیل شده است. « فرهنگ » از نظر فیسک به معنای درک و لذت و « عامه » در مقابل سلطه فراتر می گیرد.« عامه » از طریق مقاومت و واکنش در برابر نیرو های سلطه معین می شود ؛ اما نیروهای سلطه نمی توانند به طور کامل معانی ای را مهار کنند که مردم ممکن است تولید کرده باشند و همچنین پیوستگی های اجتماعی ای را مهار کنند که ممکن است مردم فراهم کرده باشند. بوردیو در کتاب تمایز ، زمانی که به رابطه میان طبقه های اجتماعی است ؛ از سوی دیگر ، فرهنگ عامه با فرهنگ طبقه همسانی دارد. اما تأکید بوردیو بر ارتباط میان طبقه و فرهنگ است. تفاوت ذائقه دو نفر از یک طبقه اجتماعی بر اساس نحوه لباس پوشیدن ، غذا خوردن ، حرف زدن و غیره به طور کلی نشان داده می شود. فیسک در تعریف فرهنگ عامه آورده است ، فرهنگ عامه فرهنگ بی قدرتی و زیر سلطه هاست. این فرهنگ همیشه نشان دهنده ی علائم روابط قدرت ، پیگیری نیرو های سلطه و زیر سلطه است که برای نظام اجتماعی و تجربه اجتماعی ما نقش محوری دارند. فرهنگ عامه در تناقض با خویش قرار دارد. [ توسعه فرهنگ عامه ]

از نظر فیسک ، لذت های عامه که عناصر اصلی فرهنگ عامه اند در مقابل لذت های سلطه شکل می گیرند. لذت های عامه به واسطه ی مردم زیر سلطه شکل می یابند ؛ بنابراین لذت های عامه در بعضی از روابط مخالف با قدرت ( اجتماعی ، اخلاقی ، متنی ، زیبایی شناختی و غیر از آن ) به دست می آیند. افزون بر اینکه در درون جامعه وقتی تنوع گروه بندی وجود دارد ، تنوع لذت نیز وجود دارد.

گواد فرهنگ عامه را فرهنگی تعریف کرده که جلوه های رفتاری به شدت شخصی و مبتنی بر عزت و خویشاوندی است که به طور غیر رسمی و سنتی ، از طریق « مقدسات » کنترل می شود. چنین فرهنگی همگن است ، خود به شدت « مورد تقدیس » قرار می گیرد ، نظم اخلاقی بر آن سایه افکنده است ، بر میراث شفاهی تکیه داد ، نسبتاً ایستاست و در محدوده های بومی و محلی توسعه می یابد. فیسک مدعی است که جامعه در حیطه یک مجموعه پیچیده از خطوط متفاوت مانند سابقه ، جنسیت ، نژاد و از قبیل آن قرار دارد که هر کدام ابعادی از قدرت را بیان می کنند ؛ بنابراین تمایز اجتماعی بدون تمایز قدرت وجود ندارد . یک راه تعریف « عامه » همان طور که هال اشاره کرده است تعریف به واسطه ی مخالفت با « قدرت » است. هال به جای اینکه از « طبقه در مقابل طبقه » سخن بگوید از مردم در مقابل قدرت تعیین شده سخن می گوید. این نوع تناقض موجب شده تا فرهنگ متکثر شود و نیز هال به این جمع بندی برسد که مطالعه فرهنگ عامه با دو چندان مقاومت و اطاعت آغاز شده و این اجتناب ناپذیر است.

اکنون پس از بررسی دیدگاه های اندیشمندان موافق فرهنگ عامه و فرهنگ نخبه ، می توان به این جمع بندی رسید که فرهنگ عامه گاه در مقابل فرهنگ نخبه واقع شده و این تقابل مورد مخالفت و یا موافقت برخی اندیشمندان قرار گرفته است. [ رفتار مصرف کننده ]

دسته‌بندی‌ها

اشتراک این مطلب

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاه خود را ثبت کنید

سؤال، تجربه یا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.

لطفاً دیدگاهی مرتبط و روشن بنویسید. درج لینک یا آدرس وب در دیدگاه مجاز نیست.

💥 دوره های تخصصی بازاریابی و فروش به همراه فایل های اکسل و پاورپوینت های کاربردی✨👈 آموزش بازاریابی و فروش